DE WEG NAAR HET LOSLATEN

 

 

 

Duisternis en humor

 

In haar heldere en ruime atelier, uitkijkend over weidse velden en beboste heuvels, tonen de muren wat Leen Vandierendonck wérkelijk inspireert. Het natuurschoon en de lichtheid houden halt aan het vensterglas. Vrolijkheid is niet bepaald het woord dat je te binnen springt bij het bekijken van de geschilderde wereld hier. En de combinatie van oker, paars, lichtblauw en zwart versterkt het verontrustende van de beelden. Deze zijn stuk voor stuk bevolkt door menselijke figuren. Maar wat meer is: nimmer bevinden ze zich in een benijdenswaardige positie. Bij het huilende kind (‘Empty’) of de geknielde man die op zijn executie wacht (‘Fruitless thou wilt not kneel’) spreekt dit voor zich. Bij andere personages zit de wrangheid meer verborgen. Zo ondergaat de vrouw op ‘Happy days’ eigenlijk een kankerbehandeling en zijn de schijnbaar vredig slapende kinderen op ‘Daddy was wrong’ de vergiftigde kroost van Goebbels.

“Mensen geven me vaak de opmerking dat mijn werk confronterend en zwaar is. Maar dit is het verhaal dat ik wil vertellen. Het is dan ook een reflectie van wat er rondom ons gebeurt, de harde realiteit. In gruwelijke beelden word je als mens geraakt in je onmacht. En toch zie ik dit niet als louter negatief. Het inzien van de gruwel draagt de kiem van hoop en schoonheid in zich.”

Een sprankeltje lichtheid zit eveneens vervat in de titels. Daarin zit een subtiele, ofschoon duistere humor. Steevast zijn die in het Engels. “Dat komt eigenlijk automatisch. Als ik de titel in het Nederlands zet, heb ik het gevoel dat er nog teveel van mezelf in zit, terwijl ik het net ‘objectiever’, wereldser wil krijgen.” 

 

 

Durven loslaten

 

Dit loslaten, niet enkel van zichzelf, maar evengoed van de geijkte technieken en regels, is een rode draad in het oeuvre van Leen. Ook wat de drager betreft, wijkt ze graag af van het gangbare. Opengevouwen verpakkingsdozen, frietdozen, oude boeken tot zelfs kroonkurken fungeren – en inspireren! – even goed als paneel of doek. Voor een van haar jongste projecten (‘Mankind’) schildert ze historische figuren en nobele onbekenden  op kartonnen eetschaaltjes. Afgebeeld op objecten van onze wegwerpcultuur vormen ze een moderne soort vanitas of danse macabre: beroemdheid of zwerver, uiteindelijk is iedereen eindig.

Maar allereerst wordt het onderwerp bepaald door een beeld – een zelfgemaakte of op het internet gevonden foto – dat Leen op één of andere manier aangrijpt. “Dat kan een interessante contrastwaarde of perspectief zijn, een blik of een bepaalde interactie tussen twee personen, waarbij de dualiteit tussen superioriteit en het ondergeschikt zijn vaak weerkeert.” Vandaar dat het militaire, oorlogssituaties, maar ook de medische wereld veelvuldig aanwezig zijn. “De onderliggende boodschap die ik daarbij wil meegeven, is dat je autoriteit in vraag moet durven stellen, dat je je vertrouwen niet altijd in uniformen moet leggen.” Hoewel een scène als ‘Fruitless thou willt not kneel’ erg actueel lijkt – de onthoofdingen van IS zijn niet veraf – dateert de originele foto uit WOII. Drie geportretteerde mannen elders (‘Despite the uniform’) blijken 19e-eeuwse officieren te zijn, door Leen ontdaan van hun uniform en accessoires. “Mijn eigen foto’s buiten beschouwing gelaten, dateert de jongste foto die ik tot nu toe heb gebruikt uit de jaren ’70. Als ik recente beelden zou gebruiken, zijn die meer gekoppeld aan wat nu gebeurt en is dat enger. Oudere beelden staan los van de huidige maatschappij en de huidige gevoelens.” Desalniettemin zijn ze nooit gedateerd. Door te kiezen voor tijdloze beelden en al te herkenbare oriëntatiepunten – zoals de officierskostuums – te laten verdwijnen, worden de beelden vrijgemaakt van hun context. “Ik wil dat de kijker alle vrijheid behoudt qua interpretatie, dat hij niet in een bepaalde richting wordt geduwd. Dit is ook de reden waarom mijn personages geen uitgesproken emoties tonen, hoewel hun blikken vaak geladen zijn.”

 

 

Exploratie van de vrijheid

 

Een laatste aspect waarin Leen de grenzen van de vrijheid exploreert, is het perspectief. “Ik ben steeds bezig met de vraag hoe ik datgene wat mij in foto’s aantrekt nog kan versterken. Als middel daarvoor gebruik ik de vervorming, zet ik de dingen schuin. Net als bij alles wat ik doe, vind ik het boeiend om bestaande dingen geheel naar mijn hand te zetten. Door het vervormen breng ik het tweedimensionale en het driedimensionale als het ware op één niveau. Als je iets natuurgetrouw schildert, wek je de illusie dat je een driedimensionale wereld voorschotelt. De verschuiving heft dat op en maakt het grafisch. Maar bij de werken waarvan ik het meest tevreden ben, voelt het eigenlijk opnieuw naturel aan en wordt die vervorming overstegen.”

 

Zo ongebonden Leen in haar schilderwerk wil zijn, zo gestructureerd is ze in haar videowerk, een kunstvorm die ze recent ontdekte. “Terwijl ik in mijn schilderijen spontaan ben, soms tegen het slordige aan, houd ik enorm van het strakke in de video’s. Eenzelfde filmpje maak ik tot 15 keer toe, want het moet juist zijn, en niet enkel in de bewegingen. Ook elk object is rigoureus uitgezocht.” Een ideaal voorbeeld is een filmpje als ‘I have great skills’, waarin ze met haar witte handschoenen – als van een croupier – iedereen – maar toch vooral zichzelf? – van haar kunnen wil overtuigen. Ironie en (zelf)relativering zijn haar niet vreemd.

 

Het is pas sinds 2011 dat Leen zich opnieuw intensief op het schilderen is gaan toeleggen. Haar video’s zijn een nieuwe liefde, en daartussen zijn er ook de tekeningen, objecten en collages. Leen pint zich in geen geval op één ding vast, maar zoekt steeds verder naar ‘haar’ weg. En dat is een weg die in geen geval reeds al zijn geheimen heeft prijsgegeven…

 

Liesbeth Langouche, augustus 2015

© 2019, all rights reserved, Leen Vandierendonck, Visual Artist